مدرس چه محتوایی ارائه می دهد؟

شهریار ماکیاولی به طور کلی به عنوان اثری شناخته می‌شود که نمودگار رئالیسم در سیاست است. رئالیسم ماکیاولی در این معنا در زمره‌ی مضامینی است که  علی‌الظاهر اکثر قریب به اتفاق شارحان و دانشوران بر سر آن توافق نظر دارند. رئالیسم ماکیاولی به طور مشخص با رجوع به فصل پانزدهم شهریار وضوح پیدا می‌کند؛ جایی که ماکیاولی به شهریار پیشنهاد می‌کند برای درامان‌ماندن از خطر اضمحلال، می‌بایست «قابلیت خوب‌نبودن را بیاموزد». با این حال در آموزه‌ی ماکیاولی صورتی از ایدئالیسم نیز خودنمایی می‌کند که فهم رادیکالیسم مندرج در این ایدئالیسم، برای فهم تامّ و تمام رادیکالیسم مندرج در رئالیسم سیاسی او ضروری است؛ رئالیسمی که دقیقاً به خاطر همین خصیصه‌ی رادیکالش، انزجار و نفرت عمیقی را در میان معاصران ماکیاولی برانگیخت. ماکیاولی در پانزدهم شهریار، صرفاً به واقعیات سخت و ضروری سیاست اشاره نمی‌کند بلکه تبعیّت از آنها را تعلیم می‌دهد. درواقع بحث، خصیصه‌ای صرفاً معرفتی ندارد بلکه مسئله بر سر چرخش اساسی در جهت‌گیری تربیتی است. فیلسوفان سیاسی قدیم نیز در نگاه به طبیعت شیوه‌ی زندگی سیاسی در میان انسان‌ها، به همین میزان «رئالیست» بودند؛ با این‌حال تعلیم آنها خصیصه‌ای به اصطلاح ایدئالیستی داشت. ایدئالیسم آنها در تربیت سیاسی، قرینه‌ی صورتی نیرومند از رئالیسم آنها در فلسفه، یا به بیان بهتر، آگاهی آنها از محدودیت‌های عقل فلسفی برای ضبط و مهار عرصه‌ی سیاسی بود. به همین خاطر است که می‌گوییم فهم رادیکالیسم مندرج در تعلیم رئالیسم سیاسی از سوی ماکیاولی، می‌بایست بتواند به فهم رادیکالیسم مندرج در ایدئالیسم او نیز مدد برساند. به بیان دیگر گویی چرخشی که با ماکیاولی در ساحت تربیتی رخ نموده است، مستلزم چرخشی در نگاه به خود فلسفه و انتظاراتی است که می‌توان از آن داشت. از این منظر، ایدئالیسم ماکیاولی را نمی‌توان به اموری چون رستگارکردن سرزمین پدری، آرمان‌های جمهوریخواهانه، یا تاسیس یک علم سیاست فارغ از ارزش فروکاست، بلکه ایدئالیسم او به اندازه‌ی رئالیسم‌اش، و حتی شاید بسی بیشتر از آن، خصلتی رادیکال دارد و شاید بتوان گفت که اصولاً این دومی است که به اولی خدمت می‌کند. آرمان مزبور، آرمان شهریاری مطلقه‌ی فلسفه است. فلسفه برای این کار باید بتواند از سطح دیالوگ در باب چیستی «امر خیر/سودمند» فراتر رفته و راه‌های رسیدن به آن را به نحوی صریح و روشن در اختیار بگذارد.

به زعم ما فصل ششم شهریار، از حیث فراهم‌آوردن امکانی برای فهم ژرفای ایدئالیسم ماکیاولی در این معنای اخیر، جایگاه فوق‌العاده‌ای دارد. ما در این دوره می‌کوشیم تا فصل ششم را خط به خط شرح کنیم. بدون تردید، این کار در پرتوی کل اثر از یک سو، و با در نظرداشتن اثر بزرگ دیگر او، یعنی گفتارها معنادار خواهد بود.