اسلام ایرانی به چه معناست؟ آیا ایرانیان چیزی به اسلام افزوده‌اند؟آیا اسلامی است که در جغرافیا معنی پیدا می‌کند؟

ایرانیان چیزی به اسلام نیفزوده‌اند، حقایقی که در اسلام و قرآن آمده، اندازه ظرف فهم بشری کوچک است اما هرچه این فهم بشری گسترش پیدا کند و گنجایش بیشتری داشته باشد، آن حقایق هم بزرگتر می‌شوند. اسلام برای ذهن و ضمیر ایرانیان جلوه کامل‌تری داشته است و این کمال از ابتدای آشنایی ایرانیان با اسلام، در قالب دو ساحت ظاهر و باطن بر آنان پدیدار شده است. لذا کتاب قدسی را همواره نیازمند تأویل می‌دیده‌اند و ضرورت کتاب ناطق در کنار کتاب صامت را به درستی درک می‌کرده‌اند.

اسلام ایرانی به معنای اسلام در جغرافیای ایران نیست، بلکه معنایی متافیزیکی دارد. در کتاب مذکور کُربن با نگاهی پدیدارشناسانه سعی می‌کند ایرانیان را آنگونه که هستند بببیند و درباره اینکه چرا این‌گونه هستند، صحبت نمی‌کند. بحث نژادی و جغرافیایی نمی‌کند. به نبوغ ایرانی معتقد است، ذوق ایرانی، سجیه ایرانی. از نظر او در تفکر ایرانیان ویژگی‌هایی وجود دارد که خاص ایشان است و این ویژگی‌ها اگر در جاهای دیگر باشد استثناست، اما در ایران قاعده است. این ویژگی‌ها در روح ایرانی فهمی از اسلام به وجود آورده که از فهم اسلام در جاهای دیگر متفاوت است. وعای وجودی ایرانی‌ها چیزی را در اسلام و قرآن یافته که دیگران آن را نیافته‌اند. نزد ایرانیان لایه‌هایی از معانی قرآن آشکار شده، سطوحی از آن معانی نمایان گردیده، باطنی آشکار شده که در دیگران دیده نمی‌شود.

ایرانیان به دلیل سابقه دین توحیدی و کتاب آسمانی‌شان و به خصوص به دلیل زیستن در یک عالم اعتقادی که سرشار از حضور فرشتگان و ارباب انواع بوده است، پس از گرویدن به اسلام از زمینه مساعدتری برای فهم جامع‌تر از این آیین نوین برخوردار بوده‌اند و به علاوه ظهور اسلام را نوعی احیاء و تجدید حقایق فراموش شده دین خویش می‌دانسته‌اند.

از جمله آثار دکتر رحمتی: دوره4جلدی کتاب اسلام ایرانی و تفسیر معاصرانه قرآن کریم است.